Fons Vitae en de schoolenquête

Regelmatig wordt de terechte vraag gesteld wat er gebeurt met de diverse enquêtes die op school worden afgenomen. Hieronder een korte toelichting.

De geschiedenis

Het Fons Vitae maakt uiteraard al heel lang gebruik van onderzoeken. Die onderzoeken waren gekoppeld aan losse vraagstukken. Zo deed ik in 1995 onderzoek naar de gebruikswaarde van de CITO en het basisschooladvies. Daarbij deed ik de enigszins verrassende ontdekking dat de CITO een veel betrouwbaarder instrument (50% nauwkeuriger) is voor het voorspellen van iemands schoolcarrière dan het basisschooladvies. In 2011 heeft zo’n onderzoek uiteraard geen waarde meer, daarom moet je onderzoek voortdurend actualiseren.

Kwaliteitsimpulsen

In het bedrijfsleven is het meten van je prestaties al lang geen nieuwigheid meer. Het onderzoek doen naar het presteren en functioneren in het onderwijs is op de meeste scholen een recente ontwikkeling. In 2007 kreeg ik als opdracht een aantal instrumenten in te voeren. Daarbij maak ik gebruik van digitale onderzoeken van de firma kwaliteitscholen. Dat bedrijf is gespecialiseerd in onderzoeken voor het onderwijs. In 2007 waren we nog een van de 15 scholen, inmiddels zijn al meer dan 100 scholen aangesloten. Het mooie van het gebruiken van de onderzoeken van Kwaliteitscholen is dat ze gebenchmarkt zijn. Dat betekent dat de uitkomsten vergeleken kunnen worden met andere scholen, waardoor een zekere mate van waardering van de uitkomsten mogelijk is. Interpretatie blijft uiteraard wel nodig.

De afname

De meeste enquêtes worden klassikaal afgenomen, onder begeleiding van de mentoren of docenten. Het afnemen duurt meestal zo’n 15 minuten. We wijzen op het belang van de enquêtes en vragen de leerlingen de vragen zo serieus mogelijk in te vullen. Dat gebeurt meestal ook. Uitkomsten van enquêtes zijn altijd algemeen, het is niet mogelijk om op individueel niveau te zien wat leerlingen hebben ingevoerd.

De brugklasenquête

De belangrijkste gebruikte enquêtes zijn door kwaliteitscholen geleverd. Jaarlijks nemen we de brugklasenquête af. Deze wordt in december afgenomen onder alle brugklasleerlingen. Dit onderzoek gaat over facetten als veiligheid, onderwijs, de mentor, de klas, huiswerk, het gebouw, de resultaten, leraren, lessen, en de brugklas. De uitkomsten op algemeen niveau worden verstrekt aan het jaarteam van klas 1, bestaande uit de mentoren en de afdelingsleider. Zij analyseren de uitkomsten en trekken er hun conclusies uit. Soms volgen er acties om zaken te verbeteren. Toekomstige enquêtes kunnen dan uitwijzen of die effect hebben. Maar het helpt ons ook om te zien wat goed gaat of hoe wij als organisatie worden ervaren. Daarnaast genereert het onderzoek ook een risicometer, waarin staat aangegeven of er veel leerlingen in een klas zijn die ontevreden zijn of problemen hebben met bepaalde zaken, ook weer zonder namen te noemen. Dit kan weer leiden tot onderzoek en aanpak van de gevonden problemen.

Een voorbeeld van een uitkomst die positief is uit het onderzoek van vorig jaar:

Op de vraag of de leerling zich veilig op school voelt antwoordde 91,9% van de leerlingen positief, 1,3% negatief en 6,8 neutraal. De balk eronder met B ervoor geeft aan dat deze score beter was dan op de andere scholen (gemiddeld). Omdat we deze vraag ieder jaar stellen kunnen we ook zien of dit punt zo positief blijft. Als we ontevreden zijn kunnen we besluiten hierop beleid te ontwikkelen. Maar dat lijkt op dit moment niet nodig.

Een voorbeeld van een uitkomst die negatief is uit het onderzoek van vorig jaar:

Uit deze vraag blijken twee zaken, die niet voor iedere ouder, docent of mentor zichtbaar zijn. Ten eerste blijkt dat onze brugklasleerlingen nerveuzer bij toetsen zijn dan leerlingen van andere scholen (gemiddeld). Maar wat ook opvalt is dat er überhaupt veel leerlingen zijn die vaak bang zijn voor een onvoldoende. Op beide zaken kan je als brugklasteam beleid maken. De afgelopen jaren is gewerkt aan boekjes en mentorlessen die de leerlingen beter op de toetsweken moeten voorbereiden. De tutoring is ingevoerd en binnenkort gaat de school in zee met een extern huiswerkinstituut, Breinkamp.

Je kan natuurlijk niet alles aanpakken, er worden altijd keuzes gemaakt. Bovendien zijn zaken vaak met elkaar verbonden. Als je bijvoorbeeld huiswerk beter begeleidt zal dat ook effect hebben op het zelfvertrouwen van leerlingen bij toetsen of op de waardering van de resultaten.

De docentenquête

In de docentenquête waarderen de leerlingen het functioneren van hun docenten. Totaal worden alle docenten beoordeeld door ongeveer 40 leerlingen uit verschillende klassen. Hierdoor krijgen we een behoorlijk inzicht in hun functioneren, zeker over de jaren heen, maar ook in het totale onderwijs op het Fons Vitae Lyceum. De enquêtes worden gebruikt in de functioneringsgesprekkencyclus. Daarbij wordt ook gebruik gemaakt van een zelfevaluatie van docenten, en in toenemende mate van lesbezoeken en beoordeling.

De algemene uitkomsten komen in het MT terecht en worden daar gebruikt voor de analyse van ons onderwijs. De afgelopen jaren zijn bepaalde vragen ook gebruikt voor het onderzoeken van het effect van de invoering van het 60-minutenrooster. Na enkele jaren zagen we daarvan een doorgaand positief effect, de lessen waren aanzienlijk actiever geworden.

De docentenquêtes bestrijken vele domeinen, namelijk begeleiding, controle, groepswerk, inspelen op verschillen, interactie, lesgeven, lesmateriaal, lessen, nut van het vak, orde, persoonlijke benadering, resultaten, schoolcultuur, uitleg, vragen stellen, zelfstandig werken. Met elkaar levert het dus veel feedback op naar docenten en de organisatie.

Het Fons Vitae scoort jaarlijks goed in deze enquête. In alle categorieën scoren we bij de beste helft van de deelnemende scholen, met als sterkste punten controle, nut van het vak en enkele didactische thema’s. Er is een uitzondering, op het punt interactie scoort de school net onder het gemiddelde. Als je dat onderzoekt lijkt er overigens niet zoveel aan de hand, onze docenten kijken 0,3% minder de leerlingen aan dan gemiddeld. Dit soort zaken leidt meestal niet tot schoolbreed beleid, wel tot overleg in de functioneringsgesprekken.

Vensterenquêtes

Een recente ontwikkeling zijn de jaarlijkse enquêtes voor de Vensters voor Verantwoording, een digitaal informatiesysteem. Deze enquêtes worden afgenomen onder de leerlingen en ouders van klas 3. De uitkomsten hiervan worden zichtbaar gemaakt op internet, u kunt dit bekijken via de link naar Vensters op de website. Het is overigens een bescheiden onderzoek, niet meer dan 20 vragen. We hechten meer waarde aan de andere onderzoeken naar vergelijkbare zaken. Wel belangrijk is dat de vensterenquêtes door vrijwel alle scholen in Nederland worden afgenomen. Dat maakt vergelijkingen heel goed mogelijk. Daar kunnen de huidige ouders, maar ook toekomstige ouders iets uit concluderen. Maar we kunnen dit ook zelf gebruiken voor de bepaling van onze marktpositie.

Ouderenquête

Om het jaar worden de ouderenquêtes afgenomen, een tevredenheidonderzoek dat voor een groot deel overeenkomt met de brugklasenquête, maar dat ook over andere zaken gaat , zoals communicatie. Deze enquête wordt dit jaar weer afgenomen. De uitkomsten van de enquête vormen een belangrijke aanvulling op de gegevens van de andere enquêtes, maar geven ook een beeld dat voor een deel de tweede hand weergeeft. Analyse en gebruik van deze enquête heeft tot heden wat minder plaatsgevonden, waarschijnlijk zal dat dit jaar beter gaan.

Eindexamenenquête

Jaarlijks wordt er een eindexamenenquête afgenomen onder de leerlingen van 5 havo en 6 vwo. Deze wordt besproken met de jaarteams havo en vwo, en wordt gebruikt naast de uitkomsten van de eindexamens. De uitkomsten geven inzicht in de manier waarop de leerlingen zijn voorbereid op het eindexamen. Daarom kunnen we de uitkomsten gebruiken om in die voorbereiding verbeteringen aan te brengen. Als we de uitkomsten van de enquêtes door de jaren heen bekijken, dan zien we een stevige vooruitgang in de waardering op bijna alle onderdelen. Een zorgenkindje is het thema huiswerk, met name de verspreiding van toetsen, opdrachten en schoolexamens. Het zal u niet verwonderen dat de betrokken jaarteams en afdelingsleiders hier mee bezig zijn om te bekijken of daar verbeteringen in kunnen worden aangebracht.

Verbeterpunten

Het afnemen van enquêtes is inmiddels behoorlijk ingeburgerd op school. Desondanks valt er nog veel aan te verbeteren. In hoofdlijnen zijn we met het volgende bezig:

Uw medewerking

Dit jaar ontvangt u over de mail een uitnodiging voor deelname aan een enquête, de vensterenquête of de oudertevredenheidenquête. Ik hoop dat u de uitnodiging aanneemt, om daarmee ervoor te zorgen dat wij het onderwijs, de organisatie en de communicatie (nog) beter kunnen maken.

Artikel aangeleverd door:

Nico Louter, lid managementteam Fons Vitae, projectleider kwaliteitsbeleid